نارنجک دودزا در برابر فاجعه استراتژیک

✍️کیوان دارابخانی

شیوع هانتاویروس در کشتی تفریحی «ام‌وی هوندیوس» و مرگ سه نفر از مسافران آن در هفته نخست مه ۲۰۲۶، به‌سرعت به یکی از پربازتاب‌ترین رویدادهای خبری جهان تبدیل شده است. اما بررسی شیوه و ابعاد پوشش این حادثه در رسانه‌های بین‌المللی، این پرسش جدی را مطرح می‌کند که آیا فضاسازی بی‌سابقه پیرامون این ویروس، ریشه در واقعیت دارد یا هدف از آن، انحراف اذهان عمومی از «شکست‌های فاجعه‌بار آمریکا و رژیم دست‌پرورده‌اش در منطقه» است؟

بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، تا روز ۸ مه ۲۰۲۶، در مجموع ۸ مورد ابتلا به هانتاویروس در جهان شناسایی شده که پنج مورد آن قطعی و شامل سه مورد فوتی بوده است. این موارد در میان ۱۵۰ سرنشین کشتی تفریحی «ام‌وی هوندیوس» مشاهده شده است که در حال حاضر در سواحل آفریقا متوقف شده است.

بر اساس داده‌های WHO، هانتاویروس یک بیماری نادر محسوب می‌شود؛ به طوری که در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۲۹۹ مورد ابتلا و ۵۹ مورد مرگ در ۸ کشور قاره آمریکا به ثبت رسیده است. با این حال، شیوع در آرژانتین که خاستگاه این بیماری محسوب می‌شود، نگران‌کننده بوده و وزارت بهداشت این کشور اعلام کرده از ژوئن ۲۰۲۵ تاکنون ۱۰۱ مورد ابتلا ثبت شده که دو برابر سال قبل است.

نکته قابل توجه، فاصله معنادار بین اعلام رسمی WHO و نحوه پوشش این حادثه در رسانه‌های جهانی است. تدروس آدهانوم، دبیرکل سازمان جهانی بهداشت، به صراحت اعلام کرده است: «این ویروس SARS-CoV-2 نیست. این شروع یک همه‌گیری نیست». وی تأکید کرده که سطح خطر این رویداد برای سلامت عمومی «پایین» ارزیابی می‌شود و انتظار نمی‌رود که این شیوع به یک اپیدمی گسترده تبدیل شود.

رسانه‌های بین‌المللی نیز خود این واقعیت را تأیید کرده‌اند؛ واکاوی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد روند انتشار این ویروس «محدود» است و «هیچ شیوع همه‌گیری یا اپیدمی وجود ندارد». با این حال، لحن و حجم پوشش این خبر در رسانه‌های غربی، نه تنها متناسب با ارزیابی‌های علمی WHO نیست، بلکه گویی در حال فضاسازی برای یک بحران جهانی مشابه دوران کرونا است.

پرسش کلیدی آنجاست که چرا رسانه‌های غربی این رویداد نسبتاً محدود را این گونه گسترده پوشش می‌دهند. پاسخ را باید در حادثه‌ای بسیار بزرگ‌تر جست‌وجو کرد که در سکوت خبری فرو رفته است.

در روزهای منتهی به شیوع هانتاویروس، شکستی سنگین و بی‌سابقه گریبان‌گیر آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه شده است. تحلیل‌های متعدد از سوی اندیشکده‌های بین‌المللی، از جمله مؤسسه خاورمیانه (MEI)، تأکید کرده‌اند که «آمریکا در تغییر رژیم در ایران ناکام مانده» و «ماجراجویی نظامی آمریکا و اسرائیل به عنوان شرم‌آورترین شکست استراتژیک در تاریخ مدرن ایالات متحده شناخته می‌شود».

به گزارش بی‌بی‌سی، جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران که عملیات «خشم حماسی» (Epic Fury) نام داشت، عملاً با شکست مواجه شده و این ائتلاف متجاوز نتوانسته به اهداف خود دست یابد. سرنگونی هواگردهای نظامی آمریکا و اسرائیل طی این حملات نیز به عنوان نماد این شکست ثبت شده است.

حتی ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، نیز رسماً اعلام کرد که «آمریکا و اسرائیل شکست سختی را متحمل شدند». تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این شکست چنان عمیق بوده که رژیم صهیونیستی با «فروریختگی در چند جبهه» مواجه شده و قدرت منطقه‌ای خود را از دست داده است.

با ترسیم همزمانی دو رویداد، هدف از عملیات روانی جدید رسانه‌های غربی آشکار می‌شود. در یک سو، شکستی فاجعه‌بار و تاریخی برای آمریکا و اسرائیل در منطقه است که تبعات آن می‌تواند توازن قدرت جهانی را تغییر دهد و تصویر شکست‌ناپذیری غرب را برای همیشه مخدوش کند. در سوی دیگر، یک رویداد بهداشتی محدود با ۸ مورد ابتلا که سازمان جهانی بهداشت آن را کم‌خطر توصیف کرده، اما رسانه‌های بین‌المللی چنان آن را بزرگنمایی می‌کنند که گویی جهان در آستانه یک پاندمی جدید قرار دارد.

این سناریو، بی‌تردید یادآور همان شگرد قدیمی «نارنجک دودزا» است؛ تکنیکی که هالیوود و رسانه‌های غربی بارها برای انحراف افکار عمومی از شکست‌های فاحش خود از آن استفاده کرده‌اند. این بار نیز تلاش می‌شود ذهن جهانیان از فاجعۀ استراتژیک در منطقه، به سوی ترس و هیجانی کاذب در مورد بیماری‌ای معطوف شود که ریسک آن ناچیز است.

برای عبرت، همین بس که پیش از این نیز شاهد بودیم چگونه «شبکه دولتی انگلیس از شگرد نارنجک دودزای مطبوعات در انحراف اذهان از شکست‌های آمریکا استقبال کرد». گویا این سناریو بار دیگر در حال تکرار است؛ این بار با ویروسی که بیش از آنکه جهان را تهدید کند، پرده از رسوایی رسانه‌های غربی برمی‌دارد.

البته این تحلیل انتقادی هرگز به معنای نادیده گرفتن ماهیت بهداشتی هانتاویروس یا کاستن از اهمیت پیشگیری و پایش‌های همه‌گیرشناسی نیست. هانتاویروس یک تهدید واقعی و قابل توجه برای سلامت عمومی در مناطق اندمیک محسوب می‌شود و نادیده گرفتن آن می‌تواند هزینه‌های جانی سنگینی به همراه داشته باشد. سازمان‌های ذی‌ربط جهانی و ملی موظف‌اند ضمن رصد دقیق رفتار این ویروس و آمادگی برای مقابله با هر گونه شیوع احتمالی، از هرگونه سیاسی‌سازی یا بزرگ‌نماییِ جهت‌دار که اعتماد عمومی به نظام‌های بهداشتی را تضعیف می‌کند، پرهیز کنند. هوشمندی رفتار نهادهای مسئول در این است که هم اصل هشدارهای علمی را حفظ کنند و هم اجازه ندهند رسانه‌های جریان‌ساز غربی از یک رویداد محدود بهداشتی به عنوان اهرمی برای پوشش‌دهی شکست‌های استراتژیک خود سوءاستفاده نمایند.