حدود تاریخی شهر کرمانشاه

افشین محمدی- روزنگار آنلاین:

حدود جغرافیی شهر کرمانشاه با توجه به قلم محمد حسن چمن آرا و بعضی از صاحب قلمان بزرگ

این محدوده در سال(۱۳۰۴ ه.ش. یا ۱۳۴۳ه.ق) یعنی اوایل حکومت پهلوی وانقراض قاجار اینگونه ترسیم میکند.

الف- حدود شرقی شهر کرمانشاه در سال ۱۳۰۴ ه.ش

۱- در منتهی الیه شمال شرقی کرمانشاهان آسیاب ملامیران بود در اطراف آسیاب ملامیران زمین مسطح چهارراهی بود که به سمت مشرق به سمت آبادی کهریز مراد آباد ،پل کهنه شیخعلی خان امتداد داشت در جنوب چهارراه در سمت مشرق،جادیه قبرستان بود که مردم شبهای جمعه برای  زیارت اهل قبور آنجا جمع میشدند. در این قبرستان دومقبره است،که اولی مقبره ملا عبدالجلیل زنگنه کرکوتی است وبالاتر ازآن مقبره آقا سید صالح،که دارای گنبد و تشکیلاتی میباشد. در جنوب مقبره آقا سید صالح زمین مسطحی بود که در فصل تابستان پایره وندیها برف ویخ به آنجا می آوردند و خریداران به آنجا مراجعت میکردند و بعلاوه مالفروشها و بزگیرها نیز صبحها احشام واغنام خود را  به فروش میرساندند.قدری پایین تر از زمین برف فروشها((یعنی جنوب)) زمین باز مسطح ودر مغرب جاده کنار شهر بازار تیر فروشها بود و از اینجا بطرف جنوب ،جاده به طرف جنوب غربی میرفت و چند خانه گلی در طرف شرق جاده بود وطرف غرب باز هم خلوت تا به کاروانسرا که به ((چاله حسن خان)) منتهی میشد میرسیدیم.از این به بعد هم با وجودی که در مرکز پشت بدنه قرار گرفته بودیم درطرف غرب به فاصله ۱۰۰متر زمین صاف وبعد از آن به باغبالا جوب میرسیدیم. در اینجا در حقیقت ما،در شروع و دامنه های تپه فتحعلی خان بودیم در پوزه تپه فتحعلی خان((مرده شورخانه)) قرار داشت در طرف شرق مرده شوری خانه به فاصله ای حدود یکصدو پنجاه متریقبرستان یهودی ها بود. در دامنه غربی باغ بالا جوب بودکه حد جنوبی آن به دیوارکنسولگری اینگلیس منتهی میشد.در ماه رمضان یک قبضه توپ در مجاورت قسالخانه قرار میدادند که وقت افطار و سحری را با شلیک اعلام میکرد.از امتداد جاده پس ازاتمام بالاجوب در سمت شرق دیوار قنسول خانه اینگلیس ودر سمت دیگر،خانه های چندی بود که اهم آن منزل مرحوم((سید قاسم نوری)) بود ودر واقع به دروازه سراب منتهی و از این به بعد جاده،مستقیما از جلو درب بزرگ قنسول خانه عبور وبطرف جنوب امتداد داشت. در سمت راست خانه هاودر سمت چپ مشرق بعد از قنسولخانه باغ صارمنظام،با غ و یخچال مشهدی عبدولله((ابول))باغ رئیس التجاره که فقط خیابانهای گل محمدی وتعدادی درخت،ازآن مانده بود وجود داشت. و بعد ازآن باغ ها،بید باغ سید قاسم و بعد باغ حکیم خانه((بیمارستان آمریکایی)) و بلعخره سایر باغات شروع میشد.در سمت راست آخرین قسمت شهریا درحقیقت نقطه جنوب شرقی شهر باغچه((دکتر احمد خان معتمد))بود وبه فاصله ۳۰۰ متری آن باغ منصورالسلطنه دولت شاهی که از آن به بعدباغات سراب و کوچه باغها شروع میشد.

در این فاصله مسطح،هندیها با سواره نیزه بازی میکردند

ب- حدود منطقه شمالی شهر کرمانشاه

اگر از چهارراه شمال شرقی جنب((آسیاب ملامیران )) به طرف غرب حرکت کنیم،در حدود صد متری مسافت به پل میرسیم،که بر روی نهر آبشوران زده شده است.در سمت جنوب جاده چند دکان حلبی سازی،زغال فروشی ویک قهوه خانه وجود داشت تا به پل میرسیم.بعد از عبور از پل طرفین جاده سبزی کاری بود.این سبزی کاری ها در حدود چهارصد متر ادامه داشت. درسمت چپ یا جنوب اولین خاته ها شروع میشد که نهری نیز منشعب از آبشوران از جلو آنها عبوروجاده را قطع و سبزی کاریهای شمال جاده وبالاخره به باغات آن حدود میرفت. پس از خاتمه سبزی کاریها شمال جاده گاریخانه معاون الملک بود.که با وضع زیبایی شناخته شده بود.بعد از آن باز هم در حدود صد متری سبزی کاری وبعد جاده ای بود که بطرف شمال و باغات آن حدود که معروف ترین آن باغ ((سید اسمعیل)) بود ادامه داشت.در حاشیه شمالی جاده شهر چند قهوه خانه وجود داشت، که مهمترین آنها قهوه خانه حسین خالدار بود.تفریگاه منحصر بفرد شهر همین حدود فیض آباد بود که مردم عصرها در آنجا جمع می شدند آن وقتها به تازگی گرامافون در قهوه خانه ها میگذاشتند،ومردم هم عده ای در قهوه خانه  وعده ای هم در سبزه زارها برای خود فرش انداخته وچایی وغذا صرف میکردند.خلاصه عصرها مردم شهر در آنجا جمع میشدند.در جنوب جاده در همین حدود چند خانه و گاریخانه بود که بعدها به مرور تبدیل به گاراز شد.تا به ورودی خیابان((فیض آباد)) میرسید.در شمال جاده حد شمالی شهر کرماشان تماما سبزی کاری و فقط مقبره سید فاطمه بود که بعد از ظهرها پنج شنبه غالب اوقات مردم برای زیارت به آنجا می آمدند ودر حاشیه جوهای درختان بید و بعضی جاها درختان زبان گنجشک ویا نارون دیده میشد،.زمینهای نزدیک شهر سبزی و زمینهای دور گندم یا جو بودند. غالب اوقات این زمینها را خشخاش میکاشتند وطبق اظهار متخصصین نوع ((تریاک)) آن مرغوب بوده است.اراضی سبزی کاری تا حدود سه راهی عمر مل امتداد داشت.نرسیده به سه راهی عمر مل نهر آبهایی که از جنوب می آمد جاری بود. در این نهر گاهی اشخاص مشغول((طلا جوئی)) بودند. بدین معنی سننگ ریزه های کف نهر را جستجو میکردند وگاهی سکه هایی بدست می آوردند.و بنظر می رسید آنجا محل قدیمی شهر قدیم کرمانشاه بوده است که آن حدود را(( ابراهیم آباد)) میگفتند.اما جنوب جاده حد شمالی شهر بود از مدخل فیض آباد،باز هم گاریخانه وتعدادی خانه بود که بعدها به ((  کوچه لکها)) شهرت یافت ، ودر انتهای غربی این قسمت جاده ای بود که به سربازخانه شهری منتهی میشد وسمت غرب این جاده به ترتیب از شمال به جنوب عبارت بودند از: گاریخانه فرمانفرما- زمین فوتبال- گمرگ غرب وپشت این ساختمانها زمینهای زراعتی و سبزی کاری چنانی

ج – ناحیه مغرب کرمانشاه

ادامه دارد…