جای خالی هویت تاریخی کرمانشاه در گذرنامه ایرانی

روزنگارآنلاین: گذرنامه جمهوری اسلامی ایران ۳۲ صفحه دارد و بر صفحات آن تصاویر و نمادهایی از آثار تاریخی و فرهنگی ایران نقش بسته است؛ قاب‌هایی که هر کدام بخشی از تاریخ و تمدن این سرزمین را روایت می‌کنند. در این میان، برخی استان‌ها بیش از یک اثر در این مجموعه تصویری دارند، اما سهم کرمانشاه با آن پیشینه چند هزار ساله، همچنان خالی است؛ غیبت یک تصویر، شاید در ظاهر کوچک باشد، اما وقتی پای معرفی هویت تاریخی یک سرزمین در میان باشد، نمی‌توان به سادگی از کنار آن گذشت.

کرمانشاه را نمی‌توان در یک اثر، یک دوره تاریخی یا حتی یک شهر خلاصه کرد. این استان مجموعه‌ای زنده از دوره‌های مختلف تاریخ ایران است؛ سرزمینی که ردپای تمدن در آن از دل سنگ‌ها و صخره‌ها تا بناهای باشکوه و آیین‌های مردمانش امتداد یافته است.

بیستون، با کتیبه و نقش‌برجسته‌های تاریخی خود، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای این سرزمین و یک اثر ثبت جهانی است. اورامانات نیز تنها یک جغرافیای کوهستانی نیست؛ میراثی فرهنگی و زنده است که نام آن در فهرست میراث جهانی ثبت شده است. در کنار این ۲، تاق‌بستان، معبد آناهیتا در کنگاور، کاخ خسروپرویز در قصرشیرین و صدها اثر تاریخی دیگر، هر یک بخشی از روایت بزرگ کرمانشاه را شکل می‌دهند.

اما هویت تاریخی کرمانشاه فقط در سنگ‌نوشته‌ها و بناهای باستانی خلاصه نمی‌شود. این سرزمین در طول قرن‌ها، محل تلاقی فرهنگ‌ها، اقوام، زبان‌ها و مذاهب مختلف بوده است. کُرد، لک، جاف و ترک و پیروان مذاهب تشیع، تسنن و اهل حق در این استان در کنار یکدیگر زیسته‌اند و مجموعه‌ای رنگارنگ از فرهنگ، آیین، موسیقی، پوشش، زبان و سنت را شکل داده‌اند؛ تنوعی که از کرمانشاه تصویری از ایران متکثر و فرهنگی ساخته است.

شاید از همین روست که کرمانشاه را در برخی محافل «هندوستان ایران» می‌نامند؛ سرزمینی که در آن تنوع اقلیمی و فرهنگی در کنار هم قرار گرفته و می‌توان در جغرافیای آن، رنگ‌های گوناگون طبیعت و فرهنگ ایران را یکجا دید.

اما کرمانشاه تنها هویت تاریخی ندارد؛ هویت ملی و معاصر آن نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از تاریخ ایران است.

این استان در هشت سال دفاع مقدس یکی از مهم‌ترین عرصه‌های دفاع از تمامیت ارضی کشور بود؛ جنگ در این منطقه آغاز شد و در همین جغرافیا به پایان رسید. بیش از ۹ هزار و ۸۰۰ شهید، تنها بخشی از هزینه‌ای است که مردم کرمانشاه برای دفاع از ایران پرداختند. این سرزمین در بحران‌ها و جنگ‌های سال‌های اخیر نیز بار دیگر در کنار ایران ایستاد و نشان داد که «سینه ستبر و چهره زیبای ایران اسلامی» بودن، فقط یک تعبیر نیست؛ بخشی از هویت تاریخی و معاصر این مردم است.

کرمانشاه امروز نیز به واسطه موقعیت جغرافیایی خود جایگاهی ویژه دارد؛ استانی با حدود ۲ میلیون نفر جمعیت که یک‌ونیم درصد مساحت کشور را دربر می‌گیرد و با ۳۷۱ کیلومتر مرز مشترک با عراق، ۲ مرز رسمی و پنج بازارچه مرزی، یکی از دروازه‌های مهم ایران به سوی غرب محسوب می‌شود.

چهار هزار و ۲۰۰ اثر ثبت ملی و سه اثر ثبت جهانی، در کنار برخورداری از راه‌آهن، فرودگاه و زیرساخت‌های ارتباطی، تصویری روشن از ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری این استان ارائه می‌دهد؛ ظرفیتی که اگر درست معرفی شود، می‌تواند نام کرمانشاه را بیش از پیش در ذهن ایرانیان و گردشگران خارجی بنشاند.

از همین جاست که یک پرسش ساده اما جدی شکل می‌گیرد:

چرا هویت تاریخی کرمانشاه نباید در یکی از صفحات گذرنامه ایرانی دیده شود؟

این پرسش نه از سر سهم‌خواهی است و نه مطالبه‌ای برای ترجیح یک استان بر استان‌های دیگر. سخن از نمایندگی بخشی از تاریخ ایران در یکی از رسمی‌ترین اسناد هویتی کشور است.

وقتی تصویر یک اثر تاریخی بر صفحه گذرنامه نقش می‌بندد، آن تصویر دیگر فقط متعلق به یک شهر یا استان نیست؛ به بخشی از تصویر ایران تبدیل می‌شود. مسافری که گذرنامه ایرانی را در فرودگاهی خارج از کشور در دست دارد، در واقع بخشی از فرهنگ و تمدن سرزمینش را نیز با خود حمل می‌کند.

در چنین شرایطی، چرا یکی از نمادهای کرمانشاه ــ از بیستون و تاق‌بستان گرفته تا اورامانات و معبد آناهیتا ــ نتواند سهمی از این روایت تصویری داشته باشد؟

شاید روزی یک شهروند ایرانی در فرودگاهی دور از کشور، گذرنامه‌اش را باز کند و تصویر بیستون را ببیند؛ شاید مسافری غیرایرانی آن تصویر را ببیند و بپرسد: این اثر کجاست؟

همین یک پرسش می‌تواند آغاز یک روایت باشد؛ روایتی از سرزمینی که هزاران سال تاریخ را در دل خود نگه داشته، در دفاع از ایران ایستاده، فرهنگ‌های گوناگون را در کنار هم پرورانده و هنوز هم بخشی از حافظه تاریخی این کشور است.

کرمانشاه تنها یک نقطه روی نقشه ایران نیست؛ بخشی از هویت تاریخی ایران است.

شایسته است این هویت، که در سنگ‌نوشته‌های بیستون، نقش‌برجسته‌های تاق‌بستان، کوهستان‌های اورامانات، معبد آناهیتا و خاطره هزاران سال زندگی و مقاومت مردم این دیار جاری است، روزی در یکی از قاب‌های گذرنامه ایرانی نیز روایت شود.

شاید یک تصویر کوچک، برای معرفی یک سرزمین بزرگ کافی نباشد؛ اما نبودن آن تصویر، برای سرزمینی با چنین شناسنامه‌ای، بیش از اندازه قابل تأمل است./ایرنا