مادر، نخستین آستان خداشناسی

✍️ کیوان دارابخانی

مادر، نخستین آغوش هستی است؛ همان رحم رازآلودی که پیش از تولد، انسان در آن با زمزمه رحمت و امنیت پروردگار آشنا می‌شود. واژه «رَحِم» هم‌ریشه با «رحمت» است؛ گویی خداوند خواسته است سرچشمه مهر خویش را در وجود مادر تجسّم بخشد.

خداوند متعال در قرآن کریم، پس از فرمان توحید، بلافاصله می‌فرماید:

«وَقَضىٰ رَبُّکَ أَلّا تَعبُدوا إِلّا إِیّاهُ وَبِالوالِدَینِ إِحسانًا»

این پیوند میان توحید و تکریم والدین به‌ویژه مادر نشان می‌دهد که راه خداشناسی از دروازه حرمت آنان می‌گذرد.

در منظر عرفانی، مادر مظهر «رحمت رحمانیه» است؛ همان رحمت عامی که همه هستی را فرا گرفته. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:

«الجنه تحت أقدام الأمهات»؛

بهشت در زیر پای مادران است. این سخن، تنها وعده بهشت اخروی نیست، بلکه اشاره‌ای عمیق است به اینکه بهشت زمینی انسان، آرامش، امنیت، محبت بی‌قید همه در سایه وجود مادر تجربه می‌شود.

فلسفه نیز گواهی می‌دهد که مادر هم «علت وجودی» انسان است و هم «غایت تربیتی» او. او سبب پیدایش ماست و در عین حال، مقصد رشد ما. اگر معلم، عقل را می‌آموزد، مادر دل را تعلیم می‌دهد؛ و اگر حکیمان به دنبال اثبات حقیقت‌اند، مادر با لبخندی ساده، حقیقت عشق را عینی می‌سازد.

هیچ واژه‌ای توان وصف صبر او را ندارد. در قرآن کریم آمده است:

«وَوَصَّینا الإنسانَ بِوالدَیهِ حُملَتهُ أُمُّهُ وَهنًا عَلىٰ وَهنٍ وَفِصالُهُ فی عامَینِ»

یادآوریِ رنج‌های پی‌درپی مادر در حمل و شیر دادن، نشانی است از اینکه ارزش وجود او تنها در یک بُعد عاطفی خلاصه نمی‌شود، بلکه حقیقتی وجودشناختی و هستی‌شناختی است.

از دیدگاهی دیگر، مادر نمونه کامل «ایثار» است. او پیش از آنکه کودک زبان بیاموزد، با جان خویش درس عشق می‌دهد. و چه زیبا گفته‌اند: اگر بخواهی عظمت خدا را در زمین لمس کنی، به چشم‌های مادرت نگاه کن؛ همان‌جا حقیقت رحمت و عشق مطلق آشکار است.

پس، مادر نه فقط یک نسبت انسانی، بلکه پلی است میان انسان و خدا؛ آینه‌ای که نور مهر الهی از آن می‌تابد. هر که حرمت مادر را پاس بدارد، در حقیقت به «آیه زنده خدا» تعظیم کرده است.

تقدیم به تمامی مادران ایران زمین