امنیت کالایی ایران و نقشی که کرمانشاه می‌تواند ایفا کند

✍️کیوان دارابخانی

در شرایطی که اقتصاد ایران با محدودیت‌های ناشی از تحریم، افزایش هزینه‌های لجستیکی و شکنندگی زنجیره تأمین مواجه است، بازتعریف جغرافیای واردات کشور به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است. در این میان، استان کرمانشاه با برخورداری از مرزهای فعال با عراق و اقلیم کردستان، می‌تواند به یکی از کلیدی‌ترین هاب‌های وارداتی کشور بدل شود؛ ظرفیتی که تاکنون کمتر از آن بهره‌برداری شده است.

مزیت اصلی کرمانشاه، تنها در هم‌مرزی خلاصه نمی‌شود، بلکه در ترکیب ژئوپلیتیک، دسترسی به بازارهای مصرف عراق، و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای ترانزیتی غرب ایران نهفته است. واردات کالا از این مسیر، ضمن کوتاه‌تر کردن زنجیره تأمین، هزینه‌های حمل‌ونقل را کاهش داده و امکان واکنش سریع‌تر دولت به بحران‌های کالایی، دارویی و صنعتی را فراهم می‌کند.

از منظر اقتصادی، تبدیل کرمانشاه به هاب واردات می‌تواند به موتور محرک اشتغال در استان تبدیل شود. توسعه فعالیت‌های گمرکی، لجستیکی، انبارداری و صنایع وابسته، نه‌تنها نرخ بیکاری را کاهش می‌دهد، بلکه ساختار اقتصادی منطقه را از وابستگی به بخش‌های کم‌بازده خارج می‌سازد. افزون بر آن، واردات مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای از این مسیر، زمینه شکل‌گیری صنایع تبدیلی و تکمیلی را در داخل استان فراهم می‌کند؛ مسیری که به خلق ارزش افزوده پایدار منجر خواهد شد.

در این راستا، همکاری نزدیک با دولت عراق و اقلیم کردستان می‌تواند نقش کلیدی در تقویت مسیرهای ترانزیتی و تجاری غرب کشور ایفا کند. هماهنگی‌های دوجانبه در زمینه تسهیلات گمرکی، بهبود زیرساخت‌های مرزی و کاهش موانع تجاری، می‌تواند به تسریع جریان کالا و افزایش توان ترانزیتی منطقه منجر شود. این همکاری‌ها نه تنها می‌تواند امنیت کالایی ایران را تضمین کند، بلکه می‌تواند به عنوان یک مسیر جایگزین و پایدار در برابر تحریم‌ها و بحران‌های جهانی عمل کند.

در سطح کلان‌تر، تنوع‌بخشی به مبادی وارداتی کشور، یک مؤلفه حیاتی در افزایش امنیت کالایی ایران محسوب می‌شود. اتکای بیش از حد به چند مسیر محدود، همواره ریسک‌های سیاسی و اقتصادی به همراه دارد. فعال‌سازی کامل ظرفیت‌های مرزی کرمانشاه، می‌تواند بخشی از این ریسک را مهار کرده و تاب‌آوری اقتصاد ملی را در برابر شوک‌های خارجی افزایش دهد.

با این حال، تحقق این هدف بدون اصلاحات ساختاری ممکن نیست. ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل، کمبود پایانه‌های مرزی مجهز، بروکراسی فرساینده در ترخیص کالا و ناهماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، از جمله موانعی است که می‌تواند این فرصت راهبردی را به تهدیدی ناکام تبدیل کند. در کنار این چالش‌ها، رقابت سایر مرزهای غربی و حتی بنادر خشک کشورهای همسایه، ضرورت تصمیم‌گیری سریع و هوشمندانه را دوچندان کرده است.

نکته کلیدی آن است که توسعه کرمانشاه به‌عنوان هاب واردات، پروژه‌ای صرفاً استانی نیست؛ بلکه یک تصمیم ملی با پیامدهای منطقه‌ای به شمار می‌رود. تحقق این هدف، نیازمند سیاست‌های تشویقی، ثبات مقررات تجاری، ایجاد یا تقویت مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و مهم‌تر از همه، جلب مشارکت مؤثر بخش خصوصی است. در غیر این صورت، کرمانشاه همچنان در حاشیه نقشه تجارت کشور باقی خواهد ماند؛ در حالی که می‌تواند به یکی از گلوگاه‌های اصلی امنیت اقتصادی ایران تبدیل شود.